HALLO! IK BEN DOORTJE DUIN!

Stop! U bent aan de grens!

Ziet u die grenssteen? Die markeerde vroeger de grens tussen de parochies Oostduinkerke en Koksijde. De oorspronkelijke houten paal werd aan het einde van de 19e eeuw versterkt met cement. Daarom staat hij er vandaag nog steeds.

Korst of mos?

Korstmossen zijn de droge, harde korsten die je op de stenen grenssteen kunt zien. Ondanks de gelijkenis met mos is korstmos geen plant! Het is een schimmel die het zijn ruwe vorm geeft. Binnenin zit een alg die de schimmel voedt.

Goed om te weten

Een piramidevorm: de trappen zorgen ervoor dat het water gemakkelijker wegloopt.
Ontdek korstmos: de stenen zijn bedekt met korstmos, dat ook in de natuur voorkomt. Het is bijvoorbeeld niet ongewoon om geel korstmos op vlierbessen te zien.

Heb je de ezels en pony's gezien?

Ik heb vrienden die hier en daar grazen. Heb je ze gezien? We leven al tientallen jaren in harmonie samen. Je kunt door de weidegebieden wandelen, maar aai de dieren niet en voer ze niet. Ze geven de voorkeur aan gras, of af en toe een stukje schors. Gelukkig maar, anders zouden ze mijn mooie kapsel aanvallen!

Goed gezien!

Door hier te grazen, voorkomen de ezels en pony's dat struiken en bomen de duinen overwoekeren. Gelukkig maar!

De andere planten krijgen zo meer licht en kunnen vrij groeien om in de lente en zomer mooie kleurrijke tapijten te vormen.

Houd uw ogen open

Klaar om de ezels en pony's te gaan bekijken?

Ga het weidegebied binnen en houd uw neus scherp! Blijf echter altijd op het pad en kom niet te dicht bij de dieren.

Let op: honden, zelfs de vriendelijkste, zijn verboden in de weide. Ezels beschouwen ze namelijk als gevaarlijke roofdieren.

Goed om te weten

Weiden in overvloed: de ezels en pony's leven in kuddes en hebben elk ongeveer 30 hectare ruimte tot hun beschikking.
Het is verboden om ze te voeren! De dieren zouden ziek kunnen worden of gaan “bedelen”.
Bloemen in al hun pracht! Dankzij de grazende dieren groeien de bloemen

1. Hoe hard de wind ook waait, zijn enkele zucht is niet genoeg om een duin te vormen. Het zand, de zee en de planten moeten hem een handje helpen.
2. De golven spoelen soms een stuk wrakhout of een dode vis aan op de kust. Door het vocht gaan die rotten, en groeien er planten op. Zo ontstaat een duin.
3. Als de wind over het zand blaast, houden de planten de zandkorrels vast.
4. Maar als het regent, wordt het pas echt leuk. Sommige planten geven veel de voorkeur aan regenwater boven zeewater. Dat geldt bijvoorbeeld voor helmgras.
5. Doortje Duin slurpt een flinke teug regenwater om nog meer zandkorrels vast te houden in de aren die als haar dienen. Samen met de zeewind vormen ze een onverslaanbaar duo!
6. De zeewind blijft waaien: we zien Doortje Duin bijna niet meer! Het helmgras wordt bedolven onder het zand en vormt nieuwe wortels.
7. In een mum van tijd verschijnen er kleine helmgrasplantjes, die op hun beurt het zand vasthouden. De duinen breiden zich uit, steeds verder... eeuwenlang!

Goed om te weten... zodat u geen fouten maakt

• Wetenschappelijke naam: Euonymus europaeus
• Natuurlijke omgeving: Oudere struikgewas in de duinen
• Familie: Celastraceae; de bisschopsmuts behoort tot dezelfde familie als het moerasvarenkruid, een zeldzame plant die bloeit in vochtige duinvalleien.
• Bloeitijd: De imposante rode vruchten ontwikkelen zich in de herfst.
• Kenmerkend: Met een beetje fantasie doen de rode vruchten denken aan de hoofddeksels van bisschoppen.

Een feestmaal voor vogels

Wanneer de vier kamers van deze bijzondere vrucht opengaan, komen er oranje zaadjes tevoorschijn. De zaden en vlezige zaadjes blijven lang aan de takken hangen, tot groot genoegen van de vogels, die er dol op zijn. Voor mensen zijn de vruchten echter giftig! In het voorjaar krijgt de struik vaak bezoek van de kardinaalsmutsstippelmot. Deze vlinder bedekt de struik met een kleverige afscheiding en legt er eitjes op. Soms vreten de rupsen de plant volledig op, maar dankzij de fotosynthese van de groene vierkante twijgen herstelt de struik zich altijd weer.

Goed om te weten… zodat u geen fouten maakt

• Wetenschappelijke naam: Salix repens
• Natuurlijke omgeving: Kalkrijke duinzand
• Familie: De kruipwilg is verwant aan andere wilgensoorten die
  over het algemeen van vochtigere omgevingen houden
• Bloeitijd: De karakteristieke katjes bloeien in april en mei.
• Kenmerkend: De dichte haren aan de onderkant van de bladeren beperken het vochtverlies.

Een heel slimme dwergstruik

De kruipwilg is een dwergstruik die vooral ontkiemt in gebieden waar het grondwater dicht aan de oppervlakte ligt. Wanneer de plant dreigt onder het zand bedolven te raken, groeit hij enkele meters omhoog naarmate het zand zich ophoopt. De wortels blijven echter altijd in contact met het grondwater, zelfs als de plant in een omgeving groeit die op het eerste gezicht droog lijkt.

Goed om te weten… zodat u geen fouten maakt

• Wetenschappelijke naam: Ligustrum vulgare
• Natuurlijke habitat: Struikgewas in duinen
• Familie: Oleaceae
• Bloeitijd: Bloeit in juni en juli, voordat de glanzende zwarte bessen verschijnen.
• Kenmerkend: De witte bloemen ruiken heerlijk, maar de bessen zijn giftig voor mensen.

Duinen of tuinen?

De gewone liguster lijkt sterk op de Californische liguster, die u misschien in uw tuin heeft staan. Het verschil zit hem in de takken. De Californische liguster heeft veel jonge, kale takken. De bessen blijven groen. De bessen van de gewone liguster worden zwart. De takken zijn kort en bedekt met zijdezachte haren. De bladeren zijn herkenbaar aan hun elliptische vorm, hun gladde rand en hun leerachtige textuur. De struik kan drie meter hoog worden en plant zich voort dankzij vogels, die dol zijn op de bessen.

Goed om te weten… zodat u geen fouten maakt

• Wetenschappelijke naam: Prunus spinosa
• Natuurlijke omgeving: Oudere struikgewas in duinen
• Familie: Rosaceae
• Bloeitijd: Bloeit van maart tot begin mei, voordat de donkerblauwe bessen verschijnen.
• Kenmerkend: Vruchten rijk aan fruitzuren, aroma's en vitamine C.

Laat u niet misleiden door het uiterlijk

Na het bloeien van de witte bloemen ontwikkelen zich donkerblauwe bessen. Ze zien er erg smakelijk uit, maar schijn bedriegt: ze smaken bijzonder wrang en zuur, waardoor ze de bijnaam ‘trekkebek’ hebben gekregen (‘trekkebekken’ betekent ‘een grimas trekken’ in het Nederlands). Hoewel ze erg goed zijn voor de gezondheid, worden de bessen in het voorjaar niet rauw gegeten. Naarmate het jaar vordert, wordt hun smaak aangenamer. Ze worden zoeter bij de eerste vorst.

Goed om te weten... zodat u geen fouten maakt

• Wetenschappelijke naam: Crataegus monogyna en Crataegus laevigata
• Natuurlijke omgeving: Oudere struikgewas in de duinen
• Familie: Rosaceae
• Bloeitijd: Bloeit in mei en juni, voordat de rode vruchten verschijnen
• Kenmerkend: De vestiging van de meidoorn wordt bevorderd door stikstofverbindingen (die in de bodem worden aangemaakt door de duindoorn)

De Doornpanne herbergt twee soorten

Er komen twee soorten meidoorn voor: de eenstijgige meidoorn (Crataegus monogyna) en de tweestijgige meidoorn (Crataegus laevigata). De stijl is het deel van de stamper dat zich tussen de eierstok en de stempel bevindt. De eenstijgige meidoorn heeft er slechts één per bloem, of soms twee, terwijl de tweestijgige meidoorn er altijd minstens twee heeft. Ziet u geen bloemen? Kijk dan naar de bladeren. Die van de eenstijgige meidoorn zijn dieper gelobd (tot minstens de helft).

Welkom in de Vissersstraat

Deze wandeling neemt u mee terug in de geschiedenis van Koksijde. Vroeger gebruikten de garnalenvissers dit steegje om sneller naar het strand te gaan. In 1936 werd de straat geasfalteerd voor een Engels verkavelingsproject, dat uiteindelijk niet doorging. En vandaag... leidt ze wandelaars zoals u door ons prachtige natuurreservaat.

Met de muul noar 't strange

Lang geleden lag dit straatje pal in het centrum van Koksijde. De garnaalvissers gebruikten het toen om met hun muilezels (muuls) het strand sneller te bereiken. Op hetzelfde moment brachten ze ook hun schapen en geiten om mee te grazen in de duinen. Twee vliegen in één klap!

Verhard en officieel

Het centrale deel van De Doornpanne werd eigendom van de Intercommunale Waterleidingsmaatschappij Veurne-Ambacht(I.W.V.A.) na de verharding in 1936. Toen WO I afgelopen was, werden straatnamen verplicht. Die waren voornamelijk in het Frans - oui oui - aangezien de meeste grondbezitters Franstalig waren.

Leuk om te weten 

• De echte Vissersstraat: wist u dat de Vissersstraat pas na de Eerste Wereldoorlog haar officiële naam kreeg?
• Stappen maar! Vandaag de dag loopt men nog steeds over een groot deel van de oorspronkelijke verharding door de duinen.

1. Wanneer het regent, sijpelt het regenwater (zoet water) in het zand. De kleilaag vertraagt deze infiltratie, waardoor er zich een bel van zoet water vormt. In natuurlijke omstandigheden blijven het zoete en het zoute water in de bodem met elkaar in evenwicht. Als er voldoende zoet water in het grondwater zit, kan het zoute zeewater daar niet binnendringen.
2. Het duinwater, van uitstekende kwaliteit, wordt gewonnen en geconsumeerd. Wanneer het echter te weinig regent, daalt het grondwaterpeil, waardoor het zoute zeewater langzaam kan terugvloeien. Gevolg: verzilting van de duinbodem, wat schadelijk is voor de natuur.
3. In de duinen bevindt zich een groot bassin waarin gezuiverd afvalwater wordt gepompt. Dit water infiltreert opnieuw in het zand, waardoor het waterpeil voldoende hoog blijft. Deze kringloop zorgt voor een duurzame waterwinning en behoudt het natuurlijke evenwicht.

BEHOUD VAN HET WATERPEIL

Dit kunstmatige bassin (infiltratiebassin) van 21.000 m² is van essentieel belang voor de aanvulling van het grondwater in de omliggende duinen. Het geïnfiltreerde water wordt aan beide zijden van dit bassin opgevangen via winputten die tussen de 8 en 12 meter diep reiken. Dankzij dit systeem hoeft er minder grondwater elders in het winningsgebied opgepompt te worden. Het resultaat? Een stijgend grondwaterpeil én betere natuurwaarden!

Wauw, al die duindoornstruiken!

De duindoorn en ik zijn onafscheidelijk.

De duindoorn groeit hier in overvloed. Bekijk hem gerust van dichtbij, maar pas op voor de doornen op de stengels. Wie eraan komt, prikt zich!

Mannelijke en vrouwelijke planten

De duindoorn is een tweehuizige plant: er zijn mannelijke en vrouwelijke planten. De struiken staan vaak gegroepeerd per geslacht.

Als u in de zomer een bosje met oranje bessen tegenkomt, hebt u te maken met vrouwelijke planten. Overigens bevatten vijf van deze bessen uw dagelijkse dosis vitamine C.

Een struik vol superkrachten

De witte schubben die de takken bedekken, reflecteren het zonlicht, waardoor de temperatuur daalt en de verdamping van water wordt verminderd.

Ook de bladeren dragen hieraan bij, met hun waslaag aan de bovenkant en hun haartjes aan de onderkant. Pluk er een en ruik maar!

Goed om te weten

• Doorn en stekel: wat is het verschil? Een doorn wordt gevoed door het sap van de plant, terwijl een stekel op de opperhuid groeit. Rozen hebben bijvoorbeeld stekels: u zult voortaan niet meer zeggen dat u zich aan de doornen van een roos hebt geprikt.
• Wacht even! De bruine mot legt zijn eitjes tussen de bladeren en in het voorjaar voeden de rupsen zich met de bladeren!
• Slimme wortels! Duindoorns planten zich voort via zaden, maar ook via ondergrondse vertakkingen.

Zand en zijn vele facetten

Zand bevat mineralen en kleine stukjes steen en schelpen. Neem een beetje zand in je handpalm: bekijk de kleuren, de structuren... Wie weet doe je wel een onverwachte ontdekking! De natuur heeft vaak verrassingen voor ons in petto...

Van rots tot zand

Zand ontstaat door de afbraak van rotsen. De fragmenten komen in een rivier terecht, waar het water ze afschraapt en steeds kleiner maakt. Zo verandert de rots langzaam maar zeker in zand.

In de voetsporen van dieren

De duinen worden bevolkt door talrijke dieren. Misschien ziet u wel sporen van een slak, een konijn of een vos. En waarom zou u zelf geen sporen achterlaten in het zand? Druk uw hand of voet diep in het zand om een afdruk achter te laten of schrijf uw naam in het zand.

Goed om te weten

• De bouwers van duinen: een zandduin ontstaat door de gezamenlijke werking van de zee, de wind, de regen en de planten.
• Een zandbad: dieren wassen zich met zand. Vogels wrijven zich in het zand zodat de korrels tussen hun veren glijden en ze schoonmaken.
• Gebruik van water: regenwater dringt heel gemakkelijk door het zand heen en sijpelt in de grond.

Heb je die wilde rozen gezien?

In de duinen groeien verschillende soorten rozen, waaronder de hondsroos en de egelantier. Hun bloemen hebben elk vijf bloemblaadjes en de bovenkant van hun bladeren glanst. De bloemen zijn erg geliefd bij vogels en insecten, omdat ze hen onderdak, voedsel en een plek om te nestelen bieden. Ik zal je wat meer vertellen over deze geweldige planten!

Geurige egelantier

De egelantier heeft minuscule kliertjes aan de basis van zijn bladeren en bladstelen. Je kunt ze alleen met een vergrootglas zien, maar ze verspreiden een aangename geur. Wrijf eens over een blad en ruik! De egelantier heeft een dikke stengel, afwisselend bedekt met rechte en gebogen doornen.

De hondsroos, een vitaminebom

De hondsroos lijkt sterk op de egelantier, op enkele verschillen na. Bijvoorbeeld? Deze roos heeft alleen sterk gebogen doornen, die lijken op heksenneusjes!

De hondsroos is bovendien de wilde roos met het hoogste vitamine C-gehalte.

Goed om te weten

• De rozenbottel, een delicatesse! Mensen drinken er thee van, terwijl vogels de hele vrucht eten en de zaden elders uitwerpen: deze ‘meststof’ bevordert de groei van nieuwe rozen.
• Slimme stekels: muizen en andere kleine knaagdieren zijn dol op het vruchtvlees, maar ze dragen niet bij aan de voortplanting van rozen. De stekels voorkomen dat dieren in de rozenbottels klimmen.
• Geen roos zonder doornen? Jawel! In werkelijkheid hebben rozen stekels, geen doornen. Voortaan zegt u niet meer dat u zich aan de doornen van een roos hebt geprikt.
• Gallen voor larven: de galwesp legt haar eitjes in rozenstruiken, waardoor er galen (of bedegars) ontstaan waarin larven zich ontwikkelen.

Zullen we een spelletje spelen?

Ik wil jullie graag aan mijn goede vrienden voorstellen, maar jullie mogen raden wie het zijn! Een tip: lees dit bord, dat geeft jullie een hint. Omdat ik graag mensen help, geef ik jullie nog een paar aanwijzingen: mijn vrienden zijn onverslaanbaar in graven, ze leven in een hol en blijven dicht bij hun familie. Hebben jullie al een idee?

De lekkernijen van de duinen

De familie zoekt haar voedsel in de buurt van haar woonplaats. Ze voedt zich voornamelijk met grassen en twijgen van struiken. In de zomer geven mijn vrienden de voorkeur aan grassen. In de winter doen ze een voorraad suikers en eiwitten op door aan de schors van de dunste stammen en takken te knagen. Gele walstro, zandzegge en kruipende wilg zijn zeer geliefde voedselbronnen voor deze dieren. Kun je ze in de buurt vinden?

Een veilige schuilplaats

Het sterkste mannetje kiest het beste stukje duin om zijn familie te vestigen. De mannetjes markeren hun territorium met kleine uitwerpselen (latrines) en geuren. Hun huis is een soort fort dat bestaat uit talloze ondergrondse gangen en kamers waar de familie comfortabel leeft. Deze dieren komen pas bij het vallen van de avond naar buiten. Bij zonsopgang keren ze terug naar hun hol, waar ze beschermd zijn tegen vossen, bunzingen en wezels.

Foto's:

• Links: Zandzegge
• Rechtsboven: Gele walstro
• Rechtsonder: Kruipwilg

Wist u dat?

Stil! Misschien heeft u tijdens uw wandeling wel het geluk om een van deze schattige bolletjes wol te zien. Heeft u een hol ontdekt? Weet u zeker dat het er een is? Steek uw hand erin. Spannend...

Goed om te weten

• Mannetjes en vrouwtjes: de mannetjes worden "rammelaars" genoemd en de vrouwtjes "moeren".
• Graven maar! Deze dieren graven lange gangen, maar ook kleine kuiltjes om hun agressie te tonen of om een plantenwortel op te graven. Zelfs de allerkleinsten oefenen al!
• Natuurbehoud: door te grazen, te graven en de bodem te bemesten, hebben deze dieren een aanzienlijke invloed op de plantengroei in de duinen.

Wat zijn deze planten slim!

Het is erg moeilijk om te overleven in de duinen: de grond bevat weinig voedingsstoffen, water is schaars en er is een groot verschil tussen zomer en winter. Toch groeien er veel planten in deze omgeving. Hoe valt dat te verklaren? Nou, deze planten hebben meer dan één truc in petto!

Duinsterretjesmos: een echte kameleon

Het duinsterretjesmos krijgt een mooie groene kleur wanneer de plant voldoende vocht krijgt. In periodes van droogte doet het alsof het doodgaat en krijgt het een bruinachtige kleur. Deze ‘kameleon’ speelt trouwens een belangrijke rol bij de stabilisatie van de duinen.De mossen groeien tegen elkaar aan en houden het zand vast.

Foto's:

• Links: Mos met voldoende vocht
• Rechts: Duinsterretjesmos in droge periodes

Het helmgras zorgt voor zijn eigen hydratatie

Net als bij veel andere planten zijn de bladeren van het helmgras bedekt met kleine openingen. Deze huidmondjes sluiten zich bij hoge temperaturen, zodat het water niet verdampt. Om dezelfde reden rolt het helmgras ook zijn bladeren op. De plant verandert dus van uiterlijk naargelang het warm of koud is.

Goed om te weten

• Ten eerste: duinsterretjesmos is een van de eerste planten die groeit wanneer zich een nieuwe zandduin vormt.
• Altijd in beweging: Het helmgras groeit voornamelijk in duinen die door de wind worden verplaatst.
• Het komt altijd weer boven: het begraven helmgras komt uiteindelijk altijd weer tevoorschijn uit het door de wind opgewaaide zand.